Thursday, Jul 19th

Last update:07:34:09 AM GMT

You are here: Chuyên đề Giáo dục Giáo dục sinh thái: Cho một nền sinh thái toàn vẹn

Giáo dục sinh thái: Cho một nền sinh thái toàn vẹn

Email In PDF.


Bài viết làm nổi bật lên một nền sinh thái học toàn vẹn. Đây là một viễn tượng thống nhất trong thông điệp Laudato Sì. Nó cho thấy tầm quan trọng sống còn đối với hành tinh của chúng ta. Thông điệp này phải chiếm vị trí trọng tâm trong tiến trình giáo dục liên quan đến các tổ chức và mọi lãnh vực của cuộc sống.

Tất cả đều được liên kết với nhau

Tất cả đều được liên kết, ràng buộc và có quan hệ mật thiết với nhau! Những diễn đạt mô tả các tác động hỗ tương giữa các sinh vật sống trên hành tinh này dường như là nét chủ đạo trong thông điệp. Thật vậy, thậm chí, ta có thể khẳng định rằng, viễn tượng ấy được thống nhất ngay trong các đề tài được Đức Thánh Cha Phanxicô đề cập đến. Ngài gọi hệ sinh thái toàn vẹn là tất cả những chiều kích hiện hữu bao gồm: con người, tự nhiên, môi trường và xã hội (X. S. 137).

Trong chương thứ tư, Đức Thánh Cha đã phân tích kỹ lưỡng về những yếu tố đảm bảo cho một nền sinh thái học toàn vẹn. Trong thế giới này không có gì là độc lập, ngay cả thời gian và không gian, các nguyên tử và hạ nguyên tử, các thành phần vật lý, hóa học và sinh học của trái đất, các sinh vật sống và môi trường, các mối tương quan giữa tự nhiên và xã hội (cf s.138). Như vậy, luôn có một sự tương tác giữa các hệ thống tự nhiên và các hệ thống xã hội. Do đó, cần phải ưu tiên đề cập đến hệ sinh thái.

Sinh thái học toàn vẹn là một hệ sinh thái

Khẳng định sinh thái học toàn vẹn như một tập hợp các hệ sinh thái, bao gồm nhận thức về sự phức tạp của thực tế và trên hết là sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các yếu tố khác nhau. Vì vậy, điều dễ hiểu là sinh thái học toàn vẹn cho phép ta đọc các tình trạng mâu thuẫn cách rõ ràng theo một chìa khóa thống nhất: các hiện tượng liên quan đến sự xuống cấp của môi trường, của đời sống xã hội, văn hóa, kinh tế, cuộc sống hàng ngày, công việc, sức khỏe, thể lý, công lý, công ích chung (cf s.138-162). Giám Đốc Tạp Chí "Cập nhật Xã hội", G. Costa, SJ đã trình bày "Thế giới là một hệ sinh thái, và ta không thể tác động trên phần này mà không làm ảnh hưởng đến các phần khác. Cách tiếp cận này là một bước tiến mà thông điệp “Laudato Sì” muốn trao đến các độc giả, các tín hữu và cả những người không tin." Nó đề cập đến một lối tiếp cận toàn diện vì phẩm chất cuộc sống con người và để chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta. Nó cho phép ta phối hợp sự đa dạng của các phương pháp, tính chuyên nghiệp, các tổ chức thành một viễn tượng thống nhất và kéo theo sự năng động của mọi khía cạnh con người. Các nhà bình luận về thông điệp đã xếp thông điệp vào số các thông điệp lớn về xã hội, nơi mà sinh thái học toàn vẹn đã trở thành khuôn mẫu cho công lý. Hành trình thiêng liêng mà các khía cạnh của con người-xã hội được liên kết chặt chẽ với môi trường thực tế nhằm hướng tới một quá trình phát triển bền vững. Nếu tất cả đều được liên kết với nhau thì tình trạng sức khỏe của các tổ chức xã hội cũng sẽ tác động đến môi trường và phẩm chất đời sống con người (s.142).

Sinh thái học toàn vẹn là một sự hiệp thông mang tính toàn cầu

Từ việc chú tâm đọc thông điệp, người ta nhận thấy rằng các vấn đề liên quan đến cuộc khủng hoảng sinh thái, được làm sáng tỏ bởi viễn cảnh toàn diện và được soi sáng bởi Thánh Kinh, khởi đi từ tâm điểm của trình thuật sáng tạo (x. St 1-2). Trình thuật này muốn nói, con người hiện sinh dựa trên ba mối tương quan căn bản có liên hệ mật thiết với nhau: tương quan với Thiên Chúa, với tha nhân và với trái đất (s.66).

Tất cả thụ tạo trong vũ trụ đều do Thiên Chúa Cha sáng tạo nên được liên kết với nhau bằng một sợi dây vô hình và chúng ta, một cách nào đó, cùng với các thụ tạo hình thành nên một gia đình hoàn vũ, một sự hiệp thông tuyệt vời thúc đẩy chúng ta đi đến một sự tôn trọng linh thánh, yêu thương và khiêm tốn (cf s.89). Vì thế, tất cả chúng ta đều được liên kết với nhau trong vũ trụ. Tất cả mọi người đều là anh chị em với nhau “trong một cuộc hành trình kỳ diệu, được nối kết bởi tình yêu mà Thiên Chúa dành cho các thụ tạo của Ngài và hiệp nhất chúng ta với nhau trong một tình yêu trìu mến” (s.92). Nếu hệ sinh thái toàn vẹn quan trọng như thế, tại sao lại quá khó khăn để hiện thực nó trong các môi trường sống của chúng ta?

Cội rễ của những khó khăn trong hệ sinh thái toàn diện

Tội lỗi đã phá vỡ sự hài hòa của các mối tương quan ngay từ thuở ban đầu của công trình sáng tạo (s. 66). Đức Thánh Cha Phanxicô còn xác định thêm những khó khăn đến từ các mô hình kỹ trị và chủ thuyết duy nhân (X. s.106-116). Nói cách khác, con người hiện đại đã viện ra các lý do kỹ thuật vượt trên thực tại và giả định một vị trí tự tham chiếu, tập trung hoàn toàn vào bản thân và sức mạnh của chính mình. Từ đó, dẫn đến logic biện minh cho sự hoang phí, cho cung cách ứng xử đối với nhau và đối với thiên nhiên đơn thuần như một đồ vật, điều này dẫn đến vô số hình thức thống trị thay vì quản lý có trách nhiệm.

Thiện ích chung, con đường dẫn đến sự phát triển toàn vẹn

Việc lặp lại bản toát yếu học thuyết xã hội của Giáo Hội, Đức Thánh Cha mô tả các thiện ích chung như "toàn bộ các điều kiện cần thiết cho cuộc sống xã hội, cho phép các nhóm cũng như mỗi cá nhân, có thể đạt đến sự toàn thiện của họ cách dễ dàng và nhanh chóng hơn" (s.156 ). Thiện ích chung bao hàm sự tôn trọng đối với con người như họ là với các quyền lợi cơ bản, bất khả xâm phạm, để hướng đến một sự phát triển toàn vẹn. Về phần mình, thiện ích chung khẳng định gia đình là tế bào đầu tiên của xã hội, thúc đẩy sự thăng tiến hòa bình, kêu gọi sự liên kết, ưu tiên chọn lựa những người nghèo khổ và tìm kiếm lợi ích của các thế hệ tương lai. Trong xã hội, đặc biệt là nhà nước, có nghĩa vụ bảo vệ và thúc đẩy thiện ích chung (X. s.157-162; Evangelii Gaudium, s.217-237).

Nếu tất cả mọi thứ đều được liên kết thì nhất thiết phải trau dồi nhận thức mới có thể đáp trả cho nhiều vấn nạn bao gồm cả môi trường, điều mà không thể làm được nếu chỉ dựa vào nguồn lực của một ai đó. Nó phải được thực hiện nhờ sự quan tâm hơn đến các mối dây liên kết để "nhận ra những cách thức thích hợp nhằm giải quyết các vấn đề phức tạp hơn của thế giới ngày nay" (s.110). Đó thực sự là một thách thức.

Giáo dục cho một sự liên kết giữa nhân loại và môi trường

Chương thứ sáu của Thông Điệp, dành riêng cho giáo dục và linh đạo sinh thái, là lời mời gọi để giáo dục hướng tới sự liên kết giữa con người và môi trường. Mối liên kết này bao gồm một sự chuyển tiếp từ việc giáo dục môi trường chỉ tập trung vào các thông tin khoa học, vào nhận thức và phòng ngừa rủi ro, tiến đến việc khám phá các cấp độ khác nhau của sự cân bằng sinh thái: với chính mình, trong sự liên đới với những người khác, với tự nhiên và mọi sinh vật sống và tới mức độ tâm linh là với chính Thiên Chúa (s.210). Việc giáo dục về môi trường như thế mở ra cho chúng ta khả năng tiến đến một mầu nhiệm mà từ đó đạo đức sinh thái có thể đạt đến ý nghĩa sâu xa nhất. Đức Thánh Cha đã kêu gọi các nhà giáo dục cần hình thành các tiến trình sư phạm về đạo đức sinh thái nhằm giúp thế hệ trẻ phát triển một cách hiệu quả trong tình liên đới, trách nhiệm và sự quan tâm đầy lòng thương xót (cf s.210). Vì thế, nó liên quan đến việc giáo dục quyền công dân.

Giáo dục quyền công dân sinh thái

Thông điệp kêu gọi các nhà giáo dục cần tạo nên "quyền công dân sinh thái", đó là làm trưởng thành những thói quen, kiện cường những xác tín, vun trồng các nhân đức vững chắc trong nhãn quan nhằm biến đổi con người. Trong bối cảnh này, "giáo dục về trách nhiệm môi trường có thể khuyến khích các hành vi khác nhau ảnh hưởng trực tiếp và quan trọng đến việc chăm sóc môi trường" (s. 211).

Trong cùng một đường hướng, các nhà nghiên cứu M. Fonte và C. Salvioni khẳng định rằng: "Công dân sinh thái là những người đáp ứng được những nguyên tắc đạo đức toàn cầu, đảm nhận trách nhiệm xã hội và môi trường về các hành vi của bản thân và chủ động trong việc làm giảm các tác động tiêu cực trong việc mua sắm và tiêu thụ của họ đối với môi trường và trên những người khác".

Quyền công dân sinh thái không chỉ mời gọi các cá nhân mà còn cả những tổ chức và mọi lĩnh vực khác nhau trong đời sống bao gồm: gia đình, trường học, các phương tiện truyền thông, giáo lý, chính trị, các hiệp hội, chủng viện, dòng tu (s.213-214). Chúng ta đều được liên kết với nhau. Vì thế, chúng ta cần cống hiến một điều gì đó nhằm làm làm cho cuộc sống trên hành tinh này trở nên tốt đẹp hơn.

Sr. Julia Arciniegas, FMA - Sr. Martha Séïde, FMA

Sr. Maria Phạm Thị Thu Hà, FMA chuyển ngữ